
(ભુજંગી છંદ)
જુઓ નિર્મળું છે ભર્યું નીર કેવું,
દિસે સજ્જનોનું ભલું ચિત્ત જેવું;
અતી લાયકી વાળિ જો લેર આવે,
રૂડી સાગરે લેર જેવી સુહાવે.
કહું છું વળી તે દિસે લેર કેવી,
કવીને દિલે કાવ્યની લેર જેવી;
વળી તે થકી, હું વખાણું વધારે,
કહે દાન લ્યો હાથ લાંબા પસારે.
કહે લોક છે તે સરે નીર કેવું,
અમે સાંભળ્યું છે ઘણી વાર એવું;
જનો વિશ્વમાં જે ન આ નીર જાણે,
વધૂ નીર ગંગાતણું તે વખાણે.
પિએ નીર ત્યાં કોઈ ઝાઝે પ્રસંગે,
હરે રોગ આરોગ્યતા થાય અંગે;
સદા એ મહા ઔષધી જેમ સેવી,
નિરોગીષ્ટ કાયા કરે શુદ્ધ એવી.
ભલે દેવ લોકે સુધા ખૂબ હોય,
કદી પૃથ્વીના લોક પામે ન કોય;
સુધાથી ઘણું આ દિસે નીર સારું,
તૃષાતૂરની છે તૃષા ટાળનારું.
સુધા જૈ પિએ જે કરે સ્વર્ગવાસ,
અહીં જીવતાં કોઈ રાખે ન આશ;
ઉધારે હજારો તણી છાપ છાપે,
ભલો એથી જે રોકડો એક આપે.
ભલે હોય ભાગીરથી સૌથી મોટી,
ન આપે મને નિત્ય તે નીર લોટી;
પિએ મૂજ દેશી જનો પાણી જેનું,
વખાણું વિશેષે વડુ માન તેનું.
રુડે તે તળાવે રહ્યું નીર એમ,
જુઓ અક્ષરોમાં રહે અર્થ જેમ;
કહું શોભિતા નીર કલ્લોલકેવા,
બને વાણી કેરા બહુ છંદ જેવા.
વળી સ્વચ્છ ભાસે ભર્યું નીર એમ,
ભરી વિશ્વમાં રાજની કીર્તિ જેમ;
તરંગો ઉઠે સ્વચ્છ તે મધ્ય કેવા,
જુઓ રાજની કીર્તિનાં કાવ્ય જેવા.
હશે નીર કે આ હશે કાચ ઢાળ્યો,
ટળે શી રીતે એહ સંદેહ ટાળ્યો;
રચેલો મયે દાનવે જેમ સ્વસ્થે,
અતી ઓપતો ચોક શ્રી ઇંદ્રપ્રસ્થે.
ઉઠે નીરમાં ઉજળા જે તરંગ,
વધે દેખતાં અંતરે ઉછરંગ;
જુઓ જજ્ઞ ભૂમિ વિષે ઉજળીઓ,
ભલી ભાત લીપી કરી ઓકળીઓ.
(bhujangi chhand)
juo nirmalun chhe bharyun neer kewun,
dise sajjnonun bhalun chitt jewun;
ati layaki wali jo ler aawe,
ruDi sagre ler jewi suhawe
kahun chhun wali te dise ler kewi,
kawine dile kawyni ler jewi;
wali te thaki, hun wakhanun wadhare,
kahe dan lyo hath lamba pasare
kahe lok chhe te sare neer kewun,
ame sambhalyun chhe ghani war ewun;
jano wishwman je na aa neer jane,
wadhu neer gangatanun te wakhane
piye neer tyan koi jhajhe prsange,
hare rog arogyta thay ange;
sada e maha aushdhi jem sewi,
nirogisht kaya kare shuddh ewi
bhale dew loke sudha khoob hoy,
kadi prithwina lok pame na koy;
sudhathi ghanun aa dise neer sarun,
trishaturni chhe trisha talnarun
sudha jai piye je kare swargawas,
ahin jiwtan koi rakhe na aash;
udhare hajaro tani chhap chhape,
bhalo ethi je rokDo ek aape
bhale hoy bhagirathi sauthi moti,
na aape mane nitya te neer loti;
piye mooj deshi jano pani jenun,
wakhanun wisheshe waDu man tenun
ruDe te talawe rahyun neer em,
juo akshroman rahe arth jem;
kahun shobhita neer kallolkewa,
bane wani kera bahu chhand jewa
wali swachchh bhase bharyun neer em,
bhari wishwman rajni kirti jem;
tarango uthe swachchh te madhya kewa,
juo rajni kirtinan kawya jewa
hashe neer ke aa hashe kach Dhalyo,
tale shi rite eh sandeh talyo;
rachelo maye danwe jem swasthe,
ati opto chok shri indraprasthe
uthe nirman ujla je tarang,
wadhe dekhtan antre uchhrang;
juo jagya bhumi wishe ujlio,
bhali bhat lipi kari oklio
(bhujangi chhand)
juo nirmalun chhe bharyun neer kewun,
dise sajjnonun bhalun chitt jewun;
ati layaki wali jo ler aawe,
ruDi sagre ler jewi suhawe
kahun chhun wali te dise ler kewi,
kawine dile kawyni ler jewi;
wali te thaki, hun wakhanun wadhare,
kahe dan lyo hath lamba pasare
kahe lok chhe te sare neer kewun,
ame sambhalyun chhe ghani war ewun;
jano wishwman je na aa neer jane,
wadhu neer gangatanun te wakhane
piye neer tyan koi jhajhe prsange,
hare rog arogyta thay ange;
sada e maha aushdhi jem sewi,
nirogisht kaya kare shuddh ewi
bhale dew loke sudha khoob hoy,
kadi prithwina lok pame na koy;
sudhathi ghanun aa dise neer sarun,
trishaturni chhe trisha talnarun
sudha jai piye je kare swargawas,
ahin jiwtan koi rakhe na aash;
udhare hajaro tani chhap chhape,
bhalo ethi je rokDo ek aape
bhale hoy bhagirathi sauthi moti,
na aape mane nitya te neer loti;
piye mooj deshi jano pani jenun,
wakhanun wisheshe waDu man tenun
ruDe te talawe rahyun neer em,
juo akshroman rahe arth jem;
kahun shobhita neer kallolkewa,
bane wani kera bahu chhand jewa
wali swachchh bhase bharyun neer em,
bhari wishwman rajni kirti jem;
tarango uthe swachchh te madhya kewa,
juo rajni kirtinan kawya jewa
hashe neer ke aa hashe kach Dhalyo,
tale shi rite eh sandeh talyo;
rachelo maye danwe jem swasthe,
ati opto chok shri indraprasthe
uthe nirman ujla je tarang,
wadhe dekhtan antre uchhrang;
juo jagya bhumi wishe ujlio,
bhali bhat lipi kari oklio



સ્રોત
- પુસ્તક : દલપતરામનાં શ્રેષ્ઠ કાવ્યો (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 75)
- સંપાદક : ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા
- પ્રકાશક : પાર્શ્વ પબ્લિકેશન
- વર્ષ : 2008